www.nautiek.nl

Scheepsmodelbouw

17e eeuwse statenjacht

Bouwbeschrijving van een model. Deel 1 uit de serie ''Scheepsmodelbouw''

Akkerman, P: 2010 Emmen, ingenaaid 80 blz.. Prachtig gedetailleerd voor de modelbouwer, met veel afbeeldingen en illustraties

Scheepshistorie 9

Softcover 80 blz., geillustreerd, “Dan liever de lucht in” was wellicht de laatste kreet van de jonge marineofficier. J.C.J. van Speijk, de zeeheld die bij de marine nog steeds in hoog aanzien staat. Wat er ná de dramatische gebeurtenis op 5 februari 1831 in Antwerpen volgde, daarover biedt het beeldmateriaal dat destijds in omloop is gebracht, een boeiend tijdsbeeld.

Hoe bepaal je de bouwschaal van een antiek scheepsmodel. Welke maatstaven gebruikten de oorspronkelijke modelbouwers. Een zoektocht met een verassende uitkomst die in een boeiend verslag wordt samengevat. De Amerikaanse restaurator Rob Napier bij het herstel van het Zeeuwse VOC Retourschip Valkenisse uit 1717.

In de zeehavens en op de rivieren was het in de eerste jaren van de 20e eeuw een drukte van belang met kleine stoomsleepboten. Stoere slepertjes die soms met een hele sleep binnenvaartschepen tussen zee en het achterland de overgang van zeil naar motor in de binnenvaart hebben overbrugd. Eén daarvan, de Volharding I, is nu nog actief als varend museumvaartuig en het Maritiem Museum Rotterdam heeft er nog een oud schippersmodel van.

Abel Tasman was in opdracht van de VOC op zoek naar het toen nog onbekende Zuidland. Tijdens die reis ontdekte hij Tasmanië en hij bracht vervolgens ook Nieuw Zeeland en de Fiji eilanden voor een deel in kaart. In wat hij later de ‘Moordenaarsbaai’ zou noemen hadden hij en zijn mannen een dramatisch verlopen ontmoeting met de oorspronkelijke bewoners, de Maori’s. Hoe dat afliep vertelt de Nieuw-Zeelander Robert Jenkin.

Drie schilderijen van Cornelis Claesz van Wieringen hebben betrekking op de zeeslag bij Gibraltar in 1607. Kunsthistoricus Remmelt Daalder van het Nederlands Scheepvaartmuseum in Amsterdam vertelt over de doeken en hoe ze tot stand kwamen.

Scheepshistorie 8

softcover 80 blz.

Omschrijving

- De geschiedenis van het motorschip Oranje van de Stoomvaart Maatschappij Nederland, waarbij vooral de nadruk ligt op de functie als hospitaalschip maar ook het einde als de Angelina Lauro komt aan bod.

- De restauratie van een Arnemuidense hoogaars vormt de aanleiding voor een beschrijving van dit type vissersschip en de garnalen- en mosselvisserij in Zeeland.

- De Experiment wordt algemeen beschouwd als de voorloper van de beroemde topzeilschoeners waarvan er nog steeds enkele in de vaart zijn. Gebouwd in Chesapeak Bay, Amerika, werd ze in 1813 aangekocht door de Zweedse Koninklijke Marine.

- De Jacobsstaf is een oud navigatie-instrument dat samen met het Daviskwadrant tot de standaard uitrusting van de middeleeuwse stuurman behoorde. Cor Emke bouwde een replica van de Jacobsstaf en restaureerde een Daviskwadrant.

- Het ‘houtschip’, een model uit de Marinemodellenkamer, lijkt een geëigende en deels geslaagde oplossing om de door de Engelsen in 1778 opgelegde boycot van de Hollandse handel in timmerhout naar Frankrijk letterlijk te omzeilen.

Scheepshistorie 7

softcover 80 blz, geillustreerd

- Vermoedelijk het oudste Europese scheepsmodel is het Mataró-model. Daarbij is het ook een heel bijzonder model waar internationaal veel belangstelling voor bestaat. Het model behoort tot de vaste collectie van het Maritiem Museum Rotterdam. Het museum heeft een uitgebreid historisch onderzoek naar de achtergronden en de bouw van het model afgerond en rapporteert daarover in dit nummer.

- Wanneer kwamen zijzwaarden in zwang en wat was de oorsprong. In dit nummer het antwoord van de onderzoeker op deze vraagstukken, geïllustreerd met afbeeldingen uit oude prenten en kaarten.

- Restaureren van een eigentijds scheepsmodel vereist verantwoordelijkheidsgevoel en respect voor het object. Noodzakelijke reparaties, wijzigingen en aanvullingen moeten bovendien voor toekomstige onderzoekers herkenbaar blijven. Hoe men daarbij tewerk gaat staat in het verhaal van de restauratie van het oorlogsfregat de Surveillante.

- Onderhoud en herstel van een grote scheepsmodellen zijn ook een omvangrijke projecten. Bij een werfmodel, ligt het accent bovendien op natuurgetrouwheid en uitstraling. Aan de hand van de restauratie van het stoomschip Insulinde komen al die aspecten aan de orde.

- De verhalen over reddingsboten zijn vaak heroïsch met soms een treurige ondertoon. In technische zin echter zijn het spectaculaire schepen, toegerust op de taak. De Prins Hendrik is zo’n schip dat binnen dat kader valt, een jonge historie die het verdient verteld te worden.

- In dit nummer ook een eerste bijdrage uit het buitenland, een boeiend verhaal van een schip met twee levens, eerst als zeilschoener in loodsdienst met de naam Emden, later Duhnen, en in haar tweede leven als zeilschoener in particulier bezit met de naam Yankee. Het betreft een bijdrage van de Duitse Arbeitskreis Historischer Schiffbau E.V.

- Tenslotte heeft ook de maritieme kunst een vaste plek in Scheepshistorie verworven. In dit nummer een aquarel van de Engelse kunstenaar Martin Swan.

Scheepshistorie 6

Het schaalmodel als reconstructie!

Extra dik 80 paginas, geheel full color

In dit nummer van Scheepshistorie zijn vier verschillende schepen aan de orde: De Berkelse zomp, de Vlaardinger vishoeker Dammes Erve, de boeier ‘t Fortuin en de beroemde zeesleper Zwarte Zee III. Een bonte verzameling scheepstypen waarvan drie uit de 19e eeuw en één uit de 20e eeuw.
Het verhaal van de zomp werd geschreven door Dr.G.J. (Gerrit) Schutten. Hij is een autoriteit op het gebied van de verdwenen houten binnenvaartschepen uit vervlogen tijden, auteur van het boek “Varen waar geen water is”, en het standaardwerk over oude werkschepen van de binnenvaart “Verdwenen schepen”. In dit nummer vertelt hij het verhaal van de Berkelse zomp van schipper Jans ten Berge, een boeiende story die o.a. heeft geleid tot nieuw inzicht ten aanzien van het ontwerp en de bouw van zompen.
De Vlaardingen vishoeker Dammes Erve is een eigentijds demonstratiemodel. Een bijzondere aangelegenheid omdat het een bouwen van demonstratiemodellen voor de visserij bepaald geen usance was. Het model is in Vlaardingen gebouwd en heeft na de nodige omzwervingen binnen de gemeente Vlaardingen, uiteindelijk zijn laatste ankerplaats gevonden in het Vlaardings Visserijmuseum. Dr.A.A. (Alex) Poldervaart, conservator van het museum, schreef het verhaal over dit goed bewaarde model, Bob Hendriks tekende voor de illustraties, en Cor Emke was de fotograaf.
De Zwarte Zee III in oorlogstenue is volledige gebaseerd op het bijzondere model van dat schip in het Sleepvaartmuseum in Maassluis. Drs.C. (Kees) de Haas, bekend auteur van enkele maritieme boeken en talloze artikelen in o.a. De Blauwe Wimpel en houder van de Warnsinckprijs van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis, schreef het verhaal van het schip in oorlogstijd. Een ‘bewapende’ zeesleper, actief in dienst voor de geallieerden, maakte een groot aantal spannende sleepreizen tijdens de moeilijke jaren 1940 – 1945. Anekdotes uit die tijd geven een beeld van het leven aan boord van een schip dat in mei 1940 naar zee ging en vervolgens vijf jaren niet meer in een Nederlandse haven kon binnenlopen.

Scheepshistorie 5

Het schaalmodel als reconstructie

Het doel van Scheepshistorie is om met het scheepsmodel als uitgangspunt een reconstructie van het maritieme verleden vorm te geven. Dat betekent dat de informatie betrekking heeft op het uiterlijk van een specifiek schip of een scheepstype en haar toepassingen, maar het kan ook het verhaal zijn van een uniek eigentijds scheepsmodel als waardevol nationaal cultuurbezit. Zelfs de restauratie van een uniek scheepsmodel is een goede aanleiding om de cultuurhistorische betekenis van het object nader te beschouwen. Het scheepsmodel als representant van een boeiend verleden, aangevuld met beschrijvingen van een tijdsbeeld of een bijzondere geschiedenis die met het oorspronkelijke schip of het schaalmodel samenhangen.

Scheepshistorie wordt samengesteld medewerkers van de maritieme museums, particuliere verzamelaars, en modelbouwers, beroeps en semi-professionals. Zij zijn de erfgenamen en opvolgers van een roemrijk voorgeslacht van modelbouwers, die met hun maaksels historie hebben geschreven op een manier die vergelijkbaar is met dat van de schilders en beeldhouwers uit hun tijd.

Scheepshistorie is daarmee een unieke vorm van communicatie tussen maritiem geïnteresseerden van elk denkbaar niveau over een object dat voor hen allen centraal staat; het schaalmodel als een reconstructie van onze maritieme geschiedenis.
De boeken vormen een onmisbaar document voor bezoekers van maritieme museums. Het biedt hen unieke informatie bij de geschiedenis van de getoonde objecten.

In dit nummer twee zeldzame scheepsmodellen uit de collectie van het Maritiem Museum Rotterdam. De Batavier II uit 1921 van Rederij Müller & Co en een bijzonder 18e eeuws kuilkorvet dat oorspronkelijk tot de particuliere verzameling van prins Willem Frederik Hendrik behoorde en ook zijn naam draagt.
Het derde onderwerp betreft Witsens speeljacht, het is een terugblik op de resultaten van een onderzoek naar de bouwwijze zoals die door Nicolaes Witsen in zijn in 1671 verschenen boek Aeloude en Hedendaegsche Scheeps-Bouw en Bestier werd omschreven in vergelijking met de aanwijzingen van Witsens tijdgenoot Cornelis van Yk.
.

Scheepshistorie 4

Het schaalmodel als reconstructie!

Twee schepen uit een tijdperk waarin de technologische ontwikkelingen van de industriële revolutie het maatschappelijke leven bepaalde, en waaraan ook de scheepsbouw niet is ontkomen. Het is het tijdperk waarin de overgang van zeilschepen naar stoomschepen in volle gang was, maar men ook bij de bouw van houten schepen overstapte op de bouw van stalen schepen.
Het Schroefstoomschip Rembrandt, één van de eerste schepen van de in 1856 opgerichte KNSM in Amsterdam, is een pionier als het gaat om de schroefaandrijving en vrachtvervoer per stoomschip.
De beschrijving van de Rembrandt is gebaseerd op het waterlijnmodel schaal 1:8 dat zich in het IJmuider Zee- en Havenmuseum \'de Visserijschool\' in IJmuiden bevindt.

Het tweede stoomschip is de Raderboot Bromo van de Koninklijke Marine, dat in dezelfde periode is gebouwd en lange jaren in Oost-Indië dienst heeft gedaan.
Beide schepen zijn volledig uitgerust met een zeiltuigage zoals in die tijd gebruikelijk was. De verschillen in de tuigage van de Rembrandt en de Bromo geven een duidelijk beeld van de invloed van schroefschepen en raderboten op de uitvoering van het tuig.

De Bromo en haar geschiedenis wordt beschreven aan de hand van een model dat is gebouwd door de auteur Jt. Mulder, aangevuld met een historische geschiedenis door L. Homburg van het Marine Museum in Den Helder.

Beide verhalen zijn geïllustreerd met talloze originele en eigentijdse foto\'s, platen, en tekeningen.

Scheepshistorie 3

Het schaalmodel als reconstructie

Ingenaaid, 64 blz.

In dit derde nummer van Scheepshistorie staan twee onderwerpen centraal:

1) de restauratie van een 17e Eeuws scheepsmodel, de UTRECHT, door Ab Hoving;
2) de bouw van een reconstructiemodel van een in de Flevo-polder blootgelegd scheepswrak, de boeierpraam LUTINA, door Henk Picard.

Twee totaal verschillende onderwerpen, maar in de uitvoering met veel raakvlakken, en een instelling, die naast moed ook veel zelfvertrouwen, een gezonde achterdocht, en respect voor het verleden vereisen.
Vanzelfsprekend vereist het in eerste instantie vakkennis en handvaardigheid, maar die twee eigenschappen zijn de basis van alle scheepsmodelbouw, die bij een groot aantal beroepsbouwers en hobbyisten is terug te vinden.
De redactie heeft gemeend er goed aan te doen om precies deze twee projecten naast elkaar te plaatsen omdat die vanuit historisch standpunt gezien min of meer van gelijke orde zijn. Aardige bijkomstigheid is dat het ene project door een beroeps modelbouwer is uitgevoerd en het andere project door een hobby modelbouwer.

Het 2e verhaal toont tevens aan dat er tussen beroepsmensen en hobbyisten die hun hobby series nemen, geen muur van onbegrip bestaat zoals zo vaak wordt beweerd. Sterker nog; in de samenwerking is de opbrengst méér dan de som van de individuele bijdragen.

Hoewel Scheepshistorie hoofdzakelijk is bedoeld voor de liefhebbers van het scheepsmodel als cultureel erfgoed en geïnteresseerden in onze vaderlandse maritieme historie, wordt de actieve scheepsmodelbouwer niet vergeten. Van de betreffende schaalmodellen zijn bij de Nederlandse Vereniging van Modelbouwers bouwtekeningen en bouwbeschrijvingen van de schaalmodellen te verkrijgen.

Aan Scheepshistorie wordt door diverse nationale Scheepvaart-museums meegewerkt. Het wordt uitgegeven door Lanasta, de redactie wordt gevoerd namens de NVM.

Scheepshistorie 2

Het schaalmodel als reconstructie

Ernke, C. e.a.: 64 pagina's, full colour

- De Pink of Pinck
- Pantserschip De Zeven Provinciën
- De BM

In dit nummer drie schaalmodellen van totaal verschillende typen schepen uit twee ver uiteenlopende tijdsperioden; eerste kwart 1600 en eerste helft 1900. Het oudste schip is een vissersschip van de kuststreek; de Pink of Pinck. De overige twee schepen hebben alleen de tijdsperiode gemeen, maar in functie kunnen ze nauwelijks verder uit elkaar staan. De ene is een Marineschip uit 1908; het pantserschip Hr. Ms. De Zeven Provinciën, en de andere is een 2mans-zeilboot voor de
watersport uit 1928; de BM.
Hiermee wordt voldaan aan het streven om in Scheepshistorie zowel de geschiedenisperiode als het toepassingsgebied van de oorspronkelijke schepen zo breed mogelijk neer te zetten.

De geschiedenis van de schepen, het ontwerp en het gebruiksdoel van de originele schepen worden uitvoerig toegelicht, en vervolgd met het verhaal over het getoonde schaalmodel.
De schaalmodellen van het vissersschip en het pantserschip zijn van vrij recente datum, en kunnen beide worden beschouwd als reconstructies van het origineel. De schaal-modellen van de BM zijn méér dan 20 jaar oud, en behoren tot de collectie van het Fries Scheepvaart Museum in Sneek.

Hoewel Scheepshistorie hoofdzakelijk is bedoeld voor de liefhebbers van het scheepsmodel als cultureel erfgoed en geïnteresseerden in onze vaderlandse maritieme historie, wordt de actieve scheepsmodelbouwer niet vergeten. Van de betreffende schaalmodellen zijn bij de Nederlandse Vereniging van Modelbouwers bouwtekeningen en bouwbeschrijvingen van de schaalmodellen te verkrijgen.

Scheepshistorie 1

Scheepsmodelbouw: Guniteerde Provintien-Vlaggen-Ora et Labora

Emke, Cor/Picard, henk: Softcover 64 blz, full colour: Het eerste boek van een periodiek verschijnende uitgave waarin het historische scheepsmodel centraal staat. Schaalmodellen, die qua type en uitvoering kunnen worden beschouwd als vertegenwoordigers van een tijdsperiode, een specifieke toepassing, of bouwwijze. Geschiedenis, technische details, maar ook de culturele waarde van het gebruik van het origineel, alles komt aan de orde. In deze eerste uitgave een van de eerste schepen van de VOC in begin 1600; de Geünieerde Provintien, beschreven, getekend en gebouwd door Cor Emke met een voorwoord van Ab Hoving. Het tweede schip betreft een restauratie van een eigentijds model van een Zeeuwse Tjalk, de Ora et La Bora door Henk Pikard.
Met deze eerste uitgave wordt een aanzet gegeven de Nederlandse maritieme historie in beeld te brengen aan de hand van juweeltjes van modelbouwkunst.
Stukken uit de verzamelingen, die door de maritieme museums, particuliere verzamelaars, en modelbouwers bijeen zijn gebracht.
Rijk geïllustreerd met foto's en tekeningen, geheel in kleur.

Valkenisse Retourschip of 1717

Reconditioning an Eighteenth-Century Ship Model

Napier, Rob: gebonden met papieromslag 237 blz., met uitvouwbare bouwtekeningen. Minitieus detailonderzoek van dit schip, met vele foto's en afbeeldingen.

De Zeven Provincien

Dik, G.C.: gebonden 212 blz. Michiel de Ruyters vlaggenschip Zeven Provinciën is wel het beroemdste Nederlandse schip aller tijden (misschien met uitzondering van De Vliegende Hollander). In Lelystad wordt onder grote belangstelling het schip volgens oude principes herbouwd.
Maar hoe zag het schip er daadwerkelijk uit?
In dit imposante en op zeer groot formaat uitgegeven boek reconstrueert G.C. Dik, Michiel de Ruyters vlaggenschip. Van alle onderdelen geeft hij beschrijvingen en nauwkeurige tekeningen.
Het boek geeft op zeer groot formaat een afbeelding van alle bekende schilderijen en prenten waarop het schip met zekerheid te zien is.
Verder bevat het boek de complete eerste biografie van De Ruyter, geschreven door Lambertus van den Bos; deze biografie verscheen al in druk nog vóór De Ruyters gesneuvelde lichaam het vaderland bereikte.
Een zestal bouwtekeningen voor modelbouwers, op groot formaat, is bijgevoegd.

Ontwerp en bouw van zeilende schaalmodellen

Een boek dat is opgezet vanuit de gedachte dat iemand het plan heeft opgevat een zeilend modelvaartuig te bouwen en daarmee te gaan zeilen. In Ontwerp en Bouw van Zeilende Schaalmodellen kan zowel de beginner als de gevorderde lezer alle gegevens vinden die hij nodig heeft om een dergelijk project tot een goed einde te brengen. De beginner kan alles vinden wat nodig is om van start te gaan en de gevorderde bouwer die modellen bouwt van "museumkwaliteit", kan veel achtergrondinformatie terugvinden.
Ir. N.Theo van Harpen, de auteur van dit boek, studeerde in 1967 af aan de TU te Delft met als specialisatie het ontwerpen van schepen. Zijn ware passie lag op het gebied van de zeilvaart. Hij schreef tal van publicaties over zeilvaartuigen en hun vaareigenschappen. Bovenal was hij een enthousiast modelbouwer.